Ciekawa historia.

	W trakcie rozmowy z członkami rodziny państwa Pogorzelskich poznałam bardzo ciekawą historię. Jeszcze przed wojną Żyd o nazwisku Boraks, który przybył z Francji, prowadził hurtownię metalową w Warszawie. Pan Stanisław Pogorzelski z Orzeszówki wówczas budował stodołę i akurat w tej hurtowni robił zakupy. Bywając tam kilkakrotnie, zaprzyjaźnił się z jej właścicielem. 
	Gdy wybuchła wojna, pan Boraks wraz z grupą pieciu innych Żydów ( Kolski, Łachman i inni ) uciekł z transportu, który wiózł ich do Treblinki. Pamiętając o swoim przyjacielu, Boraks wraz z innymi dotarł do Orzeszówki, szukając pomocy. Wtedy pan Pogorzelski nie odmówił im i ukrył ich w piwnicy swego domu, do której wejście prowadziło przez komin. Było to ogromne ryzyko, ponieważ na podwórku Niemcy rozbili obóz i tam dość długo stacjonowali. Jakby tego było mało, to na środku podwórka pod stertą gałęzi ukryty był zabytkowy dzwon z naszego kościoła parafialnego w Miedznie. Niemcy szukali go i chcieli wywieźć do swojego kraju. Dzwon ten ocalał i jest na naszej dzwonnicy w Miedznie. 
Żydzi, którzy byli przechowywani, cudem przetrwali wojnę.Tylko jeden z nich pewnego dnia zachorował i zmarł. Mężczyznę pochowano w lesie za wsią, ale jego szczątki po wojnie zostały zabrane. Ci, którzy ocaleli, byli bardzo wdzięczni panu Pogorzelskiemu i po wojnie utrzymywali z nim kontakt. Mimo, że wspomniana osoba już nie żyje, to pięć lat temu jeden z ocalonych odwiedził Orzeszówkę. Pan Boraks przywiózł swoją rodzinę,aby jej członkom pokazać,gdzie się ukrywał. Jego żona bardzo dobrze mówi po polsku. Obecnie trzech uratowanych Żydów mieszka w Kanadzie, a pozostali wyjechali do Izraela. 
	Warto dowiedzieć się,czy oni jeszcze żyją. Chcielibyśmy się skontaktować z nimi lub z ich rodzinami. Ciekawi jesteśmy, jak wspominają okres wojny, jak zapamiętali nam znaną miejscowość i jej okolice, kiedy się ukrywali i w chwili, gdy zakończyła się wojna. Czy jest to możliwe ?

Karolina Czechowska-Dombrowska kl.V
Szkoła Podstawowa w Miedznie

Wspomnienia sprzed lat

	Pani Henryka Rusjan od urodzenia mieszka w Miedznie. Udało mi się przeprowadzić wywiad z tą osobą. Kobieta doskonale pamięta, jak przed laty Żydzi żyli w Miedznie. Mężczyźni chodzili w ciemnych ubraniach, długich marynarkach, nosili ogromne brody. Żydzi spożywali przednią część wołowiny, kury i kaczki. Uboju dokonywała tylko jedna osoba w miejscowości. Robiła to w specjalnie wyznaczonym miejscu. Mogła ona wykonać tylko jedno cięcie nożem.
	Osoby wyznania mojżeszowego mieszkały w centrum miejscowości i zajmowały się handlem. Na jednym z placów (obecnie Bank Spółdzielczy w Miedznie ) znajdowała się bożnica. Żydzi modlili się długo i żarliwie. Nawet dowcipy miejscowych chłopców nie mogły ich zdenerwować. Cały czas byli spokojni i skupieni. Żydzi zawsze uroczyście obchodzili swoje święta. Wszyscy na jesieni trzy razy wchodzili w strugę płynącą przez Miedznę, aby obmyć swoje grzechy. Kiedy nadchodził Sukot, ludzie przed domami przystawiali budki z gałęzi i liści. Tam modlili się, spożywali posiłki i z radością wspólnie spędzali czas. Kiedy nadchodził wieczór w piątek, Żydzi przestawali wykonywać jakiekolwiek prace, nie gotowali, nie palili w piecach, tylko się modlili.
	W Miedznie nie było cmentarza żydowskiego i dlatego zmarłych wywożonoz naszej miejscowości do Węgrowa. Jeżeli Żyd natknął się na transport nieżywego, podchodził za furą trzy kroki i wracał. Kiedyś pani Henryka spytała starego Żyda, dlaczego chowają umarłych w pozycji siedzącej, uzyskała odpowiedź: " Nim wasz wstanie, nasz pójdzie". 
	Pani Henryka doskonale pamięta żydowskie śluby. Uroczystość zawsze odbywała się na śmieciach. Ważne było, żeby mąż stłukł szklankę. To miało parze zapewnić szczęście. Przed wojną  Żydzi skarżyli się do osób, z którymi rozmawiali. Nie mogli patrzeć, jak dziewczęta i chłopcy wyznania mojżeszowego się ubierają. Nie podobały się im "nowoczesne", jasne garnitury, koszule, krawaty a także sukienki.
	Nie mogę zrozumieć miejscowego zwyczaju związanego z wypiekiem mac, w których musiała znaleźć się chociaż kropla polskiej krwi. Trudno mi ocenić, czy rzeczywiście tak było. Faktem jednak jest, że Żydzi złapali jednego chłopca i go uwięzili. Może dokuczał im, jak to wielu  robiło.
	W czasie spotkania z panią Henryką mogłam poznać wiele ciekawych infrmacji na temat życia miejscowych Żydów. Kobieta doskonale pamięta jedną z zim przed wojną. Spadło wówczas dużo śniegu, panował straszny mróz. Kuropatwy nie miały, co jeść i przychodziły do zabudowań gospodarczych. Któregoś mroźnego dnia pani Rusjanowa rozmawiała ze starym Żydem. Mężczyzna stwierdził, że jego naród niedługo wymrze jak te kuropatwy. Jednak miał nadzieję, iż podobnie jak te ptaki, niektórym uda się przetrwać.
	Rzeczywiście wybuchła wojna, a to spotkanie, jak stwierdziła kobieta, będzie pamiętać aż do śmierci.
Niemcy strasznie traktowali Żydów. Musieli oni wykonywać najcięższe prace. Mieszkańcy Miedzny widzieli późną jesienią, jak pędzili ich każdego dnia do zdroju, by tam przygotowywali kąpielisko. Większość osób wyznania mojżeszowego została zamknięta w dużej szopie, którą wybudowano niedaleko karczmy. Ludzie stali tam w strasznym tłoku, nie mieli, co jeść i pić. Dzieci przez dziurki wystawiały palce. Wszyscy błagali o pożywienie. Miejscowi często w ukryciu przekazywali im chleb.
Niektórzy Żydzi ukrywali się w okolicznych stodołach. W jednej z nich przy drodze do Woli Orzeszowskiej przebywało 15 osób. Niestety, zostały one rozstrzelane. W stodole p. Witkowskiego ukrywał się mężczyzna. Miał duże szanse na przeżycie. W Miedznie nie było już Niemców. Do naszej miejscowości dotarli natomiast Ukraińcy. Wprowadzili konie do wspomnianej stodoły. Zwierzęta się spłoszyły. Zrobiono przeszukanie. Znaleziono tego mężczyznę i go rozstrzelano. Pochowano go w okolicznych dołach.
	Pani Henryka wspomniała także o dwóch młodzieńcach, krórzy byli przechowywani w Orzeszówce przez pana Stanisława Pogorzelskiego. Uciekli oni z transportu do Treblinki w niedaleko położonych od wsi Kostkach. Chłopcy przeżyli wojnę. Często przychodzili do mostku położonego za Miedzną przy drodze do Orzeszówki. Jak dowiedziałam się, jeden z nich przez wiele lat utrzymywał kontakt z rodziną, króra go ocaliła. Kiedy przyjeżdżał do Treblinki, zawsze odwiedzał państwa Pogorzelskich.
	Pani Henryka nie przypomina sobie, żeby ktoś więcej wyznania mojżeszowego w okolicy przeżył wojnę.
Szkoda, że w Miedznie żyje już tak niewiele osób, ktore mogą opowiedzieć coś o Żydach mieszkających przed laty w naszej miejscowości.

Marta Salach kl. VIa
Szkoła Podstawowa w Miedznie